คุณูปการ ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส ต่อกระบวนการสันติภาพชายแดนใต้/ปาตานี

ฆอซาลี อาแว
สถาบันสิทธิมนุษยชนและสันติศึกษา
มหาวิทยาลัยมหิดล

คุณูปการ ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส ต่อกระบวนการสันติภาพชายแดนใต้/ปาตานี

เมื่อเช้าวันที่ 29 มิถุนายน 2568 ได้รับข่าวการสูญเสีย ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส ที่บ้านเกิด ประเทศเยอรมัน จากข่าวการสูญเสียทำให้บรรดาครูบาอาจารย์ ภาคประชาสังคมและนักกิจกรรมที่ทำงานด้านสันติภาพในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ ต่างร่วมแสดงความเสียใจต่อการจากไปของ ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส ทำให้เห็นคุณูปการตอนที่ ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส ได้ทำงานในพื้นที่ความขัดแย้งจังหวัดชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย ประมาณปี พ.ศ. 2552 ที่เริ่มเข้ามาในประเทศไทย และได้ทำหน้าที่ในหลากหลายบทบาทไม่ว่าจะเป็นการสอนหนังสือในระดับบัณฑิตศึกษา ที่สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินท์ เป็นนักวิจัย ที่สถานวิจัยความขัดแย้งและความหลากหลายทางวัฒนธรรม และอีกบทบาทสำคัญในการให้ความรู้และพัฒนาศักยภาพองค์กรภาคประชาสังคมในพื้นที่ชายแดนใต้ รวมถึง การทำพื้นที่กลางในการสร้างสันติภาพจากคนใน Insider Peacebuilder’s Platform : IPP ตั้งแต่ปี 2554 เป็นต้นมาจนถึงปัจจุบัน ดำเนินกิจกรรมมาแล้ว จำนวน 41 ครั้ง เป็นเวลา 14 ปี ซึ่งเป็นเวทีพูดคุยสนทนาแลกเปลี่ยนจากผู้คนที่มีภูมิหลังที่ต่างกันและหลากหลายทั้งจากคนทำงานในพื้นที่และนอกพื้นที่ที่ทำงานประเด็นจังหวัดชายแดนภาคใต้

ทั้งนี้ ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส ได้เดินทางกลับบ้านเกิดที่เยอรมันเมื่อธันวาคม 2566 ด้วยความรักและความห่วงใยของครอบครัวที่อยากให้กลับบ้านเกิด และได้มีการจัดเลี้ยงอำลา รวมถึงการจัดเวทีบรรยาย “Norbert Ropers ผู้จุดประกายแนวทางและร่วมสร้างพื้นที่กลางสันติภาพชายแดนใต้/ปาตานี” โดยมีหัวข้อบรรยาย “หนึ่งทศวรรษของกระบวนการสันติภาพชายแดนใต้/ปาตานี” A Decade of the Patani Peace Process 2013-2023 (cscd editor, 2023) นับว่าเป็นการบรรยายให้ความรู้เวทีสุดท้าย รวมๆ แล้ว ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส ได้ทำงานในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ ราวๆ 12 ปี
ในห้วงเวลาที่ ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส ได้ทำงานและร่วมขับเคลื่อนสันติภาพโดยใช้ความรู้ หลักการ ทฤษฎี เครื่องมือและประสบการณ์หรือบทเรียนจากต่างประเทศ มานำเสนอเพื่อปรับใช้กับบริบทสถานการณ์ความขัดแย้งของพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ (DSJ School, 2011) สิ่งที่ ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส ได้ให้กับพื้นที่ในหลายผลงานและองค์ความรู้ต่างๆ เช่น ทฤษฎีของ Jonh Paul Lederach แนวทางการมีส่วนร่วมในกระบวนการสันติภาพในหลายระดับ ระดับที่ 1 (Tract I) คือกลุ่มผู้นำที่มีอำนาจตัดสินใจทั้งสองฝ่าย ทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายขบวนการ ระดับที่ 2 (Tract II) คือ กลุ่มนักวิชาการ ภาคประชาสังคม และผุ้นำต่างๆ (ศาสนา ท้องที่ ท้องถิ่น) และระดับที่ 3 (Tract III) คนและชุมชนรากหญ้า

ทั้งนี้ ดร.นอร์เบอร์ต ได้ประยุกต์สร้างโมเดลแผนที่กระบวนการพูดคุยเจรจาสันติภาพแบบใหญ่ (ศูนย์ความร่วมมือทรัพยากรสันติภาพ, 2555) ทั้งนี้ มีอีกหลายเครื่องมือในการวิเคราะห์ความขัดแย้งทั้งในเวทีบรรยายและในการจัดประชุมเวที IPP เช่น การวิเคราะห์ตัวแสดง (Mapping Analysis) แรงขับในกระบวนการสันติภาพ (Drivers of conflict) การวิเคราะห์เส้นเวลา (Timeline) และบทเรียนหรือประสบการณ์จากต่างประเทศในการปรับใช้ในการแก้ปัญหาชายแดนใต้ ซึ่งเป็นผลงานที่ประจักษ์อันหนึ่งของกระบวนการเรียนรู้ที่ ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส ได้หว่านเมล็ดพันธุ์แห่งสันติภาพสู่ดินแดนชายแดนใต้ (Seed of Peace) และจะอยู่คู่กับผู้ที่ได้ร่วมงานและสัมผัสกับ ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส ในสังคมไทยและโดยเฉพาะพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ หลายๆ ครั้ง เราจะอ้างอิงหลักการและทฤษฎีจาก ดร.นอร์เบอร์ต ถือได้ว่าเป็นพจนานุกรมเคลื่อนที่ที่จะสามารถอ้างอิงต่อการขับเคลื่อนงานในพื้นที่ชายแดนใต้ และเรายังได้เห็นผลงานในรูปเอกสารหนังสือ เช่น เอกสารสรุปจากวง IPP (Peace Resource Collaborative Pusat Kerjasama Kedamaian, 2020) หนังสือบทเรียนสันติภาพ เรียนรู้กระบวนการสันติภาพในประสบการณ์ความขัดแย้งร่วมสมัย และคู่มือกระบวนการสันติภาพชายแดนใต้/ปาตานี “เราจะทำงานร่วมกันได้อย่างไร” สิ่งเหล่านี้จะเป็นคุณูปการที่จะส่งต่อให้กับผู้ที่แสวงหาและผู้ที่ทำงานสันติภาพต่อไป

ในทุกเส้นทางและบริบทการทำงานของ ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส ข้าพเข้ามีโอกาสร่วมเรียนรู้และทำงานร่วมกันในหลายครั้ง ในส่วนที่ข้าพเข้าได้เป็นลูกศิษย์เข้าร่วมรับการอบรม A 7 Days Course on Facilitation เมื่อต้นปี 2556 ในส่วนของการมีส่วนร่วมในวง IPP ได้มีโอกาสเข้าร่วมในฐานะผู้เข้าร่วมในฐานะสมาชิก IPP และในบางกิจกรรมก็ได้มีโอกาสทำหน้าที่เป็นวิทยากรกระบวนการ Facilitator และในบางครั้งก็ทำหน้าที่ในฐานะคณะกรรมการบริหารวง IPP จำนวน 2 วาระ อีกทั้ง ได้ร่วมงานในการจัดวงแลกเปลี่ยนเฉพาะผู้นำศาสนาอิสลามร่วมกับ ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส และยังมีการร่วมจัดกิจกรรมเฉพาะ เช่น การให้ความรู้เกี่ยวกับพื้นที่ปลอดภัย Safety Zone การจัดให้ความรู้ในประเด็นบทบาทของภาคประชาสังคมในการเข้ามีส่วนร่วมในกระบวนการพูดคุยสันติภาพ ได้เข้าร่วมงานเสวนา งานวิชาการและงานบรรยายในหลายๆ ครั้ง ของ ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส และได้มีโอกาสเข้าร่วมการพุดคุยสนทนาทั้งที่เป็นทางการและไม่ทางการกับ ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส สิ่งเหล่านี้เป็นงานที่ข้าพเจ้าได้มีส่วนร่วมกับ ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส ทั้งโดยตรงและทางอ้อม ซึ่งเป็นการเสริมองค์ความรู้และเพิ่มศักยภาพในการทำงานโดยใช้ความรู้นำในการขับเคลื่อนงานสันติภาพในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้
อย่างไรก็ตาม ถึงแม้ว่าจะสูญเสียท่าน ดร.นอร์เบิรต์ โรเปอร์ส ไปแล้ว แต่คุณูปการและผลงานที่เป็นประจักษ์ รวมถึงเราเห็นความมุ่งมั่น ตั้งใจของท่านที่อยากเห็นสังคมโลกมีความสงบสุขและสันติภาพ ท่านได้ทุ่มเททั้งแรงกายและแรงใจ รวมถึงอุทิศตนเสียสละเวลาในการทำงานถึงแม้ว่าตอนที่มาทำงานในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้นั้น อายุ 60 ปลายๆ จนถึง 70 ปลายๆ จึงทำให้เกิดพลังและแรงบันดาลใจให้กับคนที่มีชีวิตอยู่จะได้สานงานเพื่อให้เกิดสันติภาพต่อไป

บรรณานุกรม
cscd editor. (2023). Norbert Ropers ผู้จุดประกายแนวทางและร่วมสร้างพื้นที่กลางสันติภาพชายแดนใต้/ปาตานี. Retrieved from สถานวิจัยความขัดแย้งและความหลากหลายทางวัฒนธรรมภาคใต้ สถาบันสันติศึกษา: https://cscd.psu.ac.th/th/node/548
DSJ School. (2011, กรกฎาคม 24). Retrieved from อารีด้า สาเม๊าะ โรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้(DSJ): https://deepsouthwatch.org/th/dsj/2146
Peace Resource Collaborative Pusat Kerjasama Kedamaian. (2020). ชื่อสิ่งพิมพ์: ความมั่นคงในจังหวัดชายแดนใต้/ปาตานี. Retrieved from Peace Resource Collaborative: https://peaceresourcecollaborative.org/publication
ศูนย์ความร่วมมือทรัพยากรสันติภาพ. (2555). การถักทอสันติภาพในภาพย่อย. ปัตตานี: IPP 8. Retrieved from https://peaceresourcecollaborative.org/wp-content/uploads/2020/04/IPP-8.pdf